کودک غذا نمیخورد؛ دلایل بدغذایی کودک و راهکارهای تغذیه بهتر
چطور کودک را به غذا خوردن تشویق کنیم؟
کودک غذا نمی خورد یا دارد غذا خوردن را یاد می گیرد؟
راهنمای تغذیه کودک از غذای کمکی تا غذای سفره
وقتی کودک کم کم از شیر فاصله می گیرد و وارد مرحله غذای کمکی کودک و بعد غذای خانواده می شود، والدین معمولاً با سؤال های زیادی روبه رو هستند: چرا کودک غذا را می ریزد؟ چرا با غذا بازی می کند؟ چرا یک روز خوب غذا می خورد و روز دیگر تقریباً چیزی نمی خورد؟ آیا این مقدار غذا برای رشدش کافی است؟
گاهی والدین با دیدن این رفتارها نگران می شوند و تصور می کنند کودک دچار بدغذایی کودک شده یا مشکلی در تغذیه او وجود دارد. در حالی که کودک در این دوره فقط در حال غذا خوردن نیست؛ او در حال یاد گرفتن غذا خوردن است.
لمس کردن، بو کردن، له کردن، چشیدن و حتی ریختن غذا، بخشی از تجربه کودک برای شناخت غذا و یادگیری مهارت های لازم برای خوردن است.
از شیر تا غذای سفره؛ کودک چطور با غذا آشنا می شود؟
ورود کودک به دنیای غذا یک باره اتفاق نمی افتد. معمولاً از حدود 6 ماهگی، غذای کمکی کودک در کنار شیر مادر آغاز می شود و کودک به تدریج با طعم ها، بافت ها و غذاهای مختلف آشنا می شود. در ابتدا غذاها معمولاً ساده تر و نرم تر هستند و به مرور، با افزایش سن و توانایی کودک، غلظت و تنوع غذا بیشتر می شود. کودک کم کم یاد می گیرد غذا را با دست بردارد، بجود، از فنجان بنوشد و در وعده های غذایی خانواده شرکت کند. بنابراین بهتر است مسیر تغذیه کودک را یک فرآیند یادگیری بدانیم، نه مسابقه ای که کودک باید در مدت کوتاهی به اندازه یک بزرگسال غذا بخورد.
چرا کودک با غذا بازی می کند؟
وقتی کودک غذا را با دست لمس می کند، آن را فشار می دهد، روی میز پخش می کند یا حتی روی زمین می اندازد، این رفتار همیشه به معنی لجبازی یا بدغذایی کودک نیست. کودک با لمس کردن غذا متوجه می شود که غذا نرم است یا سفت، گرم است یا سرد، چسبناک است یا خشک و چه بو و مزه ای دارد. این تجربه ها به رشد مهارت های حسی و حرکتی او کمک می کنند.
پس کثیف کاری بخشی از تجربه زیسته کودک با غذاست.
البته این به معنی بی قانونی نیست. می توان برای غذا خوردن محدوده مشخصی تعیین کرد، از پیش بند استفاده کرد و زیر صندلی کودک سفره یا زیرانداز انداخت تا کودک بتواند بدون نگرانی بیش از حد والد، غذا را تجربه کند.
هدف این است که کودک یاد بگیرد:
غذا برای خوردن است، اما برای شناختن و یاد گرفتن هم هست.
وقتی کودک غذا نمی خورد و فقط بازی می کند چه کنیم؟
یکی از نگرانی های رایج والدین این است که کودک غذا نمی خورد و بیشتر وقتش را با قاشق و غذا بازی می کند.
یکی از اشتباه های رایج این است که والد از همان لحظه اول شروع به اصرار می کند:
«یک قاشق دیگه بخور.»
«فقط همین یکی رو بخور.»
«اگر غذا نخوری، فلان چیز رو بهت نمی دم.»
اصرار زیاد می تواند وعده غذایی را به یک میدان جنگ تبدیل کند و حتی باعث شود کودک نسبت به غذا خوردن مقاومت بیشتری نشان دهد.
بهتر است والد مسئولیت این را بر عهده بگیرد که چه غذایی، چه زمانی و کجا ارائه شود و کودک تا حد امکان درباره اینکه چقدر بخورد تصمیم بگیرد.
اگر کودک بعد از چند دقیقه بیشتر مشغول بازی است تا غذا خوردن، می توانید آرام بگویید:
«فکر کنم دیگه سیر شدی. غذات رو جمع کنیم؟»
نه دعوا، نه تهدید و نه دنبال کردن کودک با قاشق!
چطور کودک را با بازی به غذا خوردن علاقه مند کنیم؟
برای حل مشکل کودک غذا نمی خورد، بازی می تواند به ایجاد یک تجربه مثبت کمک کند. البته هدف این نیست که کودک را فریب دهیم یا برای هر قاشق غذا یک نمایش طولانی اجرا کنیم؛ هدف این است که غذا خوردن برای کودک لذت بخش و بدون فشار باشد.
1. غذای رنگی درست کنید
از چند رنگ طبیعی در بشقاب استفاده کنید؛ مثلاً برنج، هویج، نخودفرنگی و تکه های کوچک مرغ یا تخم مرغ متناسب با سن کودک. ظاهر جذاب غذا می تواند کودک را به امتحان کردن آن تشویق کند.
2. اسم بامزه برای غذاها بگذارید
می توانید برای غذاها اسم های جذاب بگذارید؛ مثلاً «قاشق خلبانی»، «قطار هویج» یا «کوه برنج». اما اگر کودک علاقه نشان نداد، بازی را ادامه ندهید. قرار نیست هر وعده غذایی تبدیل به اجرای تئاتر شود!
3. اجازه دهید خودش انتخاب کند
دو گزینه مناسب جلوی کودک بگذارید: «هویج می خوری یا سیب زمینی؟»
این انتخاب های کوچک به کودک احساس استقلال می دهند و می توانند مشارکت او را در وعده غذایی بیشتر کنند.
4. با غذا شکل بسازید
گاهی ساختن یک صورتک ساده با تکه های غذا یا چیدن غذا به شکل های جذاب می تواند توجه کودک را جلب کند.
5. با هم غذا بخورید
کودک از رفتار والدین تقلید می کند. وقتی شما هم در کنار او غذا می خورید، غذا خوردن به یک تجربه اجتماعی و خانوادگی تبدیل می شود.
6. اجازه دهید خودش غذا را بردارد
در سن مناسب، غذاهای ایمن و متناسب با توانایی کودک را در اختیارش بگذارید تا خودش بردارد و امتحان کند. این کار به استقلال و مهارت های حرکتی او کمک می کند.
اما واقعاً کودک چقدر باید غذا بخورد؟
یکی از مهم ترین سؤالات درباره تغذیه کودک این است که مقدار مناسب غذا چقدر است. پاسخ این سؤال برای همه کودکان یکسان نیست. اشتها و مقدار غذای کودک ممکن است از یک وعده تا وعده دیگر و حتی از یک روز تا روز دیگر متفاوت باشد. ممکن است کودک یک روز با اشتها غذا بخورد و روز بعد فقط چند لقمه بخورد.
به همین دلیل بهتر است به جای تمرکز روی یک وعده یا یک روز، مجموع غذای کودک در طول چند روز را در نظر بگیریم. در شروع غذای کمکی کودک، حتی مقدار کمی غذا می تواند شروع مناسبی باشد و مقدار آن به تدریج با افزایش سن و توانایی کودک بیشتر می شود. تعداد وعده ها نیز با افزایش سن بیشتر می شود. کودکان 6 تا 8 ماه معمولاً به 2 تا 3 وعده غذای کمکی و کودکان 9 تا 23 ماه به 3 تا 4 وعده غذای کمکی در روز نیاز دارند و بسته به نیاز کودک می توان میان وعده های مغذی نیز اضافه کرد.
پس به جای اینکه بگوییم:
«امروز فقط نصف کاسه غذا خورد، پس حتماً کم خورده!»
بهتر است بپرسیم:
«در طول چند روز گذشته چه مقدار و چه تنوعی از غذا دریافت کرده؟ آیا رشدش مناسب است؟ آیا سرحال است؟»
مقدار غذای کودک را با نمودار رشد مقایسه کنیم، نه با بشقاب کودک کناری!
یکی از اشتباه های رایج والدین در تغذیه کودک، مقایسه مقدار غذای کودک با هم سن وسال های اوست. ممکن است یک کودک یک بشقاب کامل غذا بخورد و کودک دیگری فقط چند قاشق. این موضوع به تنهایی نشان نمی دهد کدام کودک تغذیه بهتری دارد. برای ارزیابی رشد، پزشک معمولاً روند وزن، قد یا طول بدن و سایر شاخص های رشد را در طول زمان بررسی می کند. نمودار رشد برای بررسی روند رشد کودک استفاده می شود و نباید فقط بر اساس یک اندازه گیری یا یک وعده غذایی درباره وضعیت کودک قضاوت کرد.
بنابراین اگر کودک شما گاهی کم غذا می خورد، مهم تر از مقدار غذای یک وعده این است که روند رشد او مناسب باشد و مجموع تغذیه اش در طول زمان نیازهایش را تأمین کند. اگر وزن گیری کودک متوقف شده، روند رشد او افت قابل توجهی داشته، برای مدت طولانی تقریباً هیچ غذایی نمی خورد یا نگرانی جدی درباره تغذیه کودک دارید، بهتر است با پزشک یا متخصص تغذیه کودک مشورت کنید.
5 نشانه که می گوید وقت غذا خوردن تمام شده است
کودک همیشه با گفتن «سیر شدم» اعلام نمی کند که دیگر غذا نمی خواهد. ممکن است:
- سرش را برگرداند.
- دهانش را ببندد.
- قاشق را پس بزند.
- علاقه اش به غذا کم شود.
- شروع به بازی با غذا کند.
در این شرایط بهتر است به نشانه های کودک توجه کنیم. اجبار برای تمام کردن بشقاب لازم نیست. گاهی همان بازیگوشی که والد آن را نشانه بدغذایی کودک می داند، می تواند علامتی باشد که کودک دیگر گرسنه نیست.
یک روز خوب غذا می خورد، یک روز نه؛ طبیعی است؟
نوسان اشتها در کودکان خردسال می تواند طبیعی باشد. ممکن است کودک امروز با اشتها غذا بخورد و فردا فقط چند لقمه بخورد. حتی ممکن است مدتی به یک غذای خاص علاقه مند شود و بعد دیگر آن را نخواهد. به همین دلیل بهتر است والد به جای تمرکز وسواس گونه روی یک وعده یا یک روز، الگوی تغذیه کودک را در طول چند روز بررسی کند. اگر کودک در مجموع غذای متنوعی دریافت می کند، سرحال است و روند رشد مناسبی دارد، کم و زیاد شدن اشتها در برخی روزها معمولاً به تنهایی جای نگرانی ندارد.
چند قانون ساده برای یک وعده غذایی آرام
والد تعیین می کند:
- چه غذایی آماده شود.
- چه زمانی غذا ارائه شود.
- غذا در کجا خورده شود.
کودک یاد می گیرد تصمیم بگیرد:
- آیا از غذای ارائه شده بخورد یا نه.
- چه مقدار بخورد.
نقش والد این است که غذاهای متنوع و مغذی را با آرامش در اختیار کودک قرار دهد و او را برای امتحان کردن تشویق کند، نه اینکه هر لقمه را به زور وارد دهانش کند.
حرف آخر؛ کودک فقط غذا نمی خورد، غذا خوردن را یاد می گیرد
دوره گذار از شیر به غذای کمکی کودک و سپس غذای خانواده، یکی از مهم ترین مراحل رشد کودک است. کودک در این مسیر باید طعم ها و بافت های مختلف را تجربه کند، مهارت های لازم برای غذا خوردن را یاد بگیرد و کم کم با ریتم وعده های غذایی خانواده هماهنگ شود.
پس اگر کودک غذا را لمس می کند، کمی می خورد، دوباره بازی می کند، غذا را می ریزد یا یک روز کمتر از روز قبل غذا می خورد، همیشه به معنی بدغذایی کودک یا وجود مشکل نیست. کثیف کاری، لمس کردن و تجربه کردن، بخشی از مسیر یادگیری است.
قرار نیست کودک هر بار تمام بشقابش را تمیز کند. مهم تر این است که در طول زمان، غذای متنوع و متناسب دریافت کند، به نشانه های گرسنگی و سیری خودش توجه شود و روند رشدش مناسب باشد.
و شاید مهم ترین جمله برای والدین این باشد:
هدف ما این نیست که کودک را مجبور کنیم امروز یک قاشق بیشتر غذا بخورد؛ هدف این است که کودکی تربیت کنیم که در آینده رابطه ای سالم، آرام و بدون ترس با غذا داشته باشد.
