چیزهایی که کودک از خانه یاد می گیرد نه از والدین

بخش بزرگی از شخصیت کودک نه از حرف‌های والدین، بلکه از خودِ فضای خانه شکل می‌گیرد.

وقتی درباره تربیت کودک حرف می زنیم، معمولاً تمرکز روی رفتار پدر و مادر است: چطور حرف بزنیم، چطور تشویق کنیم، چطور دعوا نکنیم. اما واقعیت مهم تری وجود دارد که کمتر به آن توجه می شود بخش بزرگی از شخصیت کودک نه از حرف های والدین، بلکه از خودِ فضای خانه شکل می گیرد. کودک قبل از آنکه «منطقی فکر کند»، محیط اطرافش را با بدن و سیستم عصبی اش تجربه می کند. نور، صدا، رنگ، شلوغی، نظم یا بی نظمی… همه این ها به مغز کودک می گویند: این دنیا امن است یا ناامن؟ آرام است یا پرتنش؟

خانه، اولین مدرسه مغز کودک

مغز نوزاد و کودک خردسال مثل اسفنج است. او هنوز نمی تواند تحلیل کند، اما هر چیزی را ثبت می کند.
محیط خانه اولین جایی است که مغز کودک یاد می گیرد:

• آیا باید آرام باشد یا همیشه در حالت هشدار؟
  
• آیا فضا قابل پیش بینی است یا پر از غافلگیری های آزاردهنده؟
  
• آیا دنیا جای امنی است یا جای پر استرس؟

این پیام ها، پایه شخصیت آینده کودک را می سازند.

نور

نور فقط برای دیدن نیست. نور به مغز کودک می گوید چه زمانی آرام شود و چه زمانی فعال باشد. خانه هایی که نور طبیعی کمی دارند، همیشه با لامپ های سفید و تند روشن اند معمولاً باعث تحریک بیش از حد سیستم عصبی کودک می شوند. کودکی که در نورهای خشن و غیرطبیعی بزرگ می شود، زودتر بی قرار می شود، سخت تر آرام می گیرد و خواب بی کیفیت تری دارد. در مقابل، نور طبیعی و نورهای گرم و ملایم، حس امنیت و ریتم طبیعی به مغز کودک می دهند.

صداها

تلویزیون همیشه روشن، صدای موبایل، صحبت های بلند، موسیقی پس زمینه…حتی اگر فکر می کنیم کودک «توجه نمی کند»، مغزش همه چیز را پردازش می کند. خانه های پرسر و صدا مغز کودک را در حالت آماده باش نگه می دارند و باعث می شوند کودک زود خسته، تحریک پذیر یا عصبی شود کودک در چنین محیطی یاد می گیرد: «دنیا جای شلوغ و ناآرامی است.» اما خانه ای با صدای کنترل شده و سکوت های امن، به کودک یاد می دهد آرامش چیست.

نظم یا بی نظمی

یک خانه همیشه شلوغ، نامنظم و پر از وسایل پراکنده، فقط ظاهر بدی ندارد بلکه به مغز کودک پیام می دهد که دنیا قابل پیش بینی نیست. کودک در خانه های بسیار به هم ریخته: احساس کنترل کمتر دارد، زودتر دچار اضطراب می شود و سخت تر تمرکز می کند. نظم به کودک می گوید: دنیا ساختار دارد. چیزها جای مشخصی دارند. من امنم. این پیام ساده، پایه اعتماد به نفس و آرامش درونی را می سازد.

رنگ ها و فضا

کودکان به رنگ ها واکنش عاطفی نشان می دهند، حتی اگر خودشان ندانند. رنگ های تند، فضاهای شلوغ و دیوارهای پر از طرح مغز کودک را خسته می کنند و باعث بیش تحریکی می شوند. در مقابل، فضاهای ساده با رنگ های ملایم، تمرکز را بالا می برند، احساس امنیت می دهند و ذهن کودک را آرام می کنند. خانه ای که برای بزرگسالان «شیک» است، لزوماً برای مغز کودک «سالم» نیست.

فضای حرکت

کودک دنیا را با بدنش می شناسد. غلت زدن، خزیدن، لمس کردن، افتادن، دوباره بلند شدن.خانه ای که پر از «نکن» و «دست نزن» است یا فضای حرکتی کمی دارد باعث می شود کودک، محتاط تر، کم تحرک تر و وابسته تر شود. محیطی که اجازه حرکت امن می دهد، به کودک اعتماد به خود می دهد.

بو

مغز کودک به بو فوق العاده حساس است. بوی سیگار، مواد شوینده قوی، عطرهای تند یا حتی بوی غذاهای سنگین می تواند کودک را بی قرار کند، خواب را خراب کند و سطح استرس را بالا ببرد. کودکی که همیشه در بوی ملایم و طبیعی زندگی می کند، حس «امن بودن» بیشتری دارد.

راز شگفت انگیز موسیقی، تقویت مغز و احساسات کودک

ریتم و قابل پیش بینی بودن زندگی

خانه هایی که ساعت خواب نامنظم، وعده های غذایی بی برنامه یا تغییرات ناگهانی زیاد دارند. به مغز کودک پیام ناامنی می دهند. کودکان عاشق الگو و تکرار هستند؛ این باعث آرامش سیستم عصبی شان می شود.

حضور یا غیبت صفحه نمایش ها

تلویزیون و موبایل فقط چشم کودک را درگیر نمی کنند، بلکه ریتم مغز او را به هم می زنند. خانه ای که همیشه یک صفحه روشن دارد:

• توجه کودک را تکه تکه می کند
  
• آستانه تحملش را پایین می آورد
  
• و آرام شدن را سخت می کند.

مشاهده لباس نوزادی پسرانه

زبان بدن بزرگ ترها

حتی اگر چیزی نگویید، اخم، تنش در بدن، حرکات عصبی همه توسط مغز کودک خوانده می شوند. کودک قبل از شنیدن کلمات، حالت بدن والدین را می فهمد.

ارتفاع، مقیاس و دسترسی

خانه هایی که:
همه چیز بزرگ و دست نیافتنی است به کودک حس «کوچک و ناتوان بودن» می دهند. وقتی کودک می تواند به وسایلش دسترسی داشته باشد، مغز او حس «من می توانم» را یاد می گیرد.

وسایل شخصی کودک

داشتن:

• یک کشو
  
• یک قفسه
  
• یا حتی یک جعبه کوچک

باعث شکل گیری حس «مالکیت، هویت و استقلال» در کودک می شود.

سطح شلوغی بصری

دیوارهای پر از پوستر، اسباب بازی های روی هم، رنگ های زیاد… همه باعث خستگی ذهن، کاهش تمرکز و تحریک پذیری می شوند.

راهنمای علمی رنگ ها، نور و محیط برای رشد کودک

1. رنگ دیوارها و وسایل

رنگ های آرام و ملایم مثل کرم، سبز روشن، آبی ملایم، هلویی، یا زرد روشن باعث آرامش، تمرکز و حس امنیت می شوند. از رنگ های تند و جیغ زیاد استفاده نکنید. مغز کودک را بیش از حد تحریک می کند و باعث بی قراری می شود. هیچ نیاز نیست رنگ ها را جدا کنید؛ کودک بیشتر به آرامش و زیبایی بصری واکنش نشان می دهد، نه به صورتی برای دختر و آبی برای پسر. ترکیب های متنوع ملایم استفاده کنید.

2. نور
نور طبیعی همیشه بهترین است اگر امکان دارد پنجره های بزرگ یا نورگیر داشته باشید. نور مصنوعی گرم و ملایم (Yellow Warm LED) برای بعد از غروب یا اتاق خواب. نور شدید و سفید (Cold White) را محدود کنید. باعث تحریک بیش از حد و بی قراری کودک می شود. نور قابل تنظیم؛ سنسور یا لامپ های کم نور برای زمان خواب مناسب هستند.

مشاهده لباس نوزادی دخترانه

خانه شما شخصیت کودک را می سازد!

کودک شما فقط با حرف ها و رفتارهای شما بزرگ نمی شود؛ او هر روز، هر ساعت و هر لحظه از خانه ای که در آن زندگی می کند یاد می گیرد. نور اتاق، صدای محیط، نظم یا بی نظمی، بوها، رنگ ها، ریتم زندگی، فضای حرکت، میزان شلوغی، حتی نحوه قرار گرفتن وسایل…

همه این ها پیام های خاموشی هستند که به مغز کودک می گویند:

دنیا امن است یا نه؟ من آرام باشم یا همیشه آماده دفاع؟

کودکی که در محیطی آرام، قابل پیش بینی و متعادل رشد می کند اعتماد بیشتری به دنیا دارد، احساس امنیت درونی قوی تری پیدا می کند و پایه های شخصیت سالم تری در او شکل می گیرد. در مقابل، خانه ای پرتنش، پرسر و صدا و بی نظم، می تواند حتی بدون هیچ دعوا یا بدرفتاری، سطح اضطراب کودک را بالا ببرد. شاید نتوانیم همیشه والدین بی نقصی باشیم، اما می توانیم خانه ای بسازیم که برای مغز و روان کودک، جای امنی برای رشد باشد و همین، یکی از عمیق ترین شکل های عشق به فرزند است.